Is iontach an rud iad scéalta foghlama chun ceiliúradh a dhéanamh ar an tslí a bhfoghlaimíonn leanaí. Is insint iad ar fhíor-rudaí a tharlaíonn ó lá go lá – rudaí atá leanaí ag déanamh, ag smaoineamh, agus ag fiosrú. Cabhraíonn na scéalta seo le hoideoirí an fhoghlaim a fheiceáil mar atá sé ag tarlú agus tuiscint níos fearr a fháil ar smaointe, spéiseanna agus fionnachtana gach linbh.

Tá úsáid scéalta foghlama i suíomhanna luath-óige ag teacht go láidir le Aistear: Creatchuraclam na Luath-Óige (CNCM, 2024), a spreagann dúinn láidreachtaí na leanaí a aithint agus tógáil ar an méid atá ar eolas acu agus ar féidir leo a dhéanamh cheana féin. Ní bhíonn scéalta foghlama bunaithe ar na breathnóireachtaí a dhéanann oideoirí amháin—cuimsíonn siad freisin guthanna tuismitheoirí, teaghlaigh, leanaí eile, agus fiú baill foirne cosúil le cócairí agus cúramóirí. Is féidir le gach duine i saol an linbh cur lena scéal foghlama, rud a dhéanann an scéal níos saibhre, níos pearsanta agus níos fiúntaí. Faighimid léargas níos iomláine agus níos ionraice de gach leanbh mar thoradh ar na guthanna éagsúla seo. Mar thoradh air seo, mothaíonn na leanaí go bhfuil cion agus meas orthu, agus go bhfuil nasc acu lena bpobail.

Tacaíonn Aistear (2024) leis an gcur chuige seo trí chomhpháirtíochtaí láidre a spreagadh le teaghlaigh agus le daoine eile a thacaíonn le foghlaim an linbh. Nuair a oibrímid go léir le chéile, is féidir linn tuiscint níos fearr a fháil ar aistear uathúil gach linbh agus cabhrú leo fás le muinín agus le lúcháir. Trí éisteacht le guthanna daoine eile a bhfuil aithne mhaith acu ar an leanbh, lena n-áirítear tuismitheoirí, baill teaghlaigh agus daoine gairmiúla eile, tugtar léiriú i bhfad níos cuimsithí dúinn ar an leanbh mar fhoghlaimeoir.

"Má chruthaítear am agus spás chun freagra a thabhairt ar ghuthanna na naíonáin, na lapadáin agus na leanaí óga, is féidir le hoideoirí a chinntiú:
• go gcaitear le cách go cóir agus go measúil
• go bhfuil an méid a theastaíonn uathu acu chun a bheith faoi bhláth agus faoi rath
• go bhfuil a leas i gcroílár an churaclaim luath-óige ionchuimsithigh, rannpháirtíochta."

(CNCM, 2024 L9, leagan Gaeilge)

In áit breithiúnas a thabhairt ar a bhfuil nó nach bhfuil leanaí in ann a dhéanamh, díríonn scéalta foghlama ar a gcuid láidreachtaí agus spéiseanna, agus ar na tréimhsí thábhachtacha lán le hiontas, cruthaitheacht agus fás a fheicimid ó lá go lá. Molann Aistear (2024) d'oideoirí foghlaim leanaí a bhreathnú agus a dhoiciméadú ar bhealach measúil, freagrúil agus leanbhlárnach.

“Is éard a bhíonn i gceist leis an measúnú fiúntach ná na cineálacha éagsúla doiciméad seo a aistriú go teoiricí maidir le conas a fhoghlaimíonn agus a fhorbraíonn naíonáin, lapadáin agus leanaí óga.”

(CNCM, 2024 L37, leagan Gaeilge)

Is é sin go díreach a dhéanaimid le scéalta foghlama. Cuireann siad ar ár gcumas saibhreas eispéiris na leanaí a léiriú agus an fhoghlaim a cheiliúradh ar bhealach atá oiriúnach dá n-aois agus dá gcéim forbartha. Meabhraíonn siad dúinn freisin na leanaí a fheiceáil mar fhoghlaimeoirí cumasacha agus muiníneacha, a bhfuil ról gníomhach acu ina n-aistear foghlama féin.

"I measc ghnéithe na hoideolaíochta moille caidreamhaí: A chinntiú go bhfuil an t-am, an tsaoirse agus an spás ag naíonáin, lapadáin agus leanaí óga le bheith agus le taispeáint go bhfuil siad gníomhaíoch, inniúil agus muiníneach!"

(CNCM, 2024, L14, leagan Gaeilge)

Cuireann scéalta foghlama beocht sa ráiteas seo, ag cruthú deis chomhoibríoch, bunaithe láidreachtaí, chun dul i ngleic le scéal uathúil gach linbh.

San fhíseán seo, leagann Wendy Lee béim ar an tábhacht a bhaineann le scéalta foghlama mar chineál measúnaithe comhoibríoch bunaithe ar insint, a chuimsíonn guthanna éagsúla, lena n-áirítear guthanna oideoirí, baill teaghlaigh, agus daoine eile a bhfuil baint acu le saol an linbh. Leagann sí béim freisin ar an ngá atá le cur chuige bunaithe ar láidreachtaí, ag spreagadh oideoirí chun díriú ar chumais agus inniúlachtaí gach linbh agus a gcuid foghlama á dhoiciméadú.

Machnamh

Déan machnamh ar na ceisteanna seo a leanas:

  • Cé na guthanna atá san áireamh faoi láthair sna cleachtais mheasúnaithe i mo shuíomh féin, agus cén chaoi a bhféadfainn é seo a leathnú chun daoine eile a chur san áireamh (m.sh. tuismitheoirí, siblíní, baill foirne)?
  • Cén chaoi a bhféadfainn a chinntiú go bhfuil mo mheasúnuithe bunaithe ar láidreachtaí? An bhfuilim ag díriú i gceart ar chumais agus ar acmhainneacht gach linbh?
  • Cén chaoi a bhféadfainn mo chleachtais doiciméadúcháin a oiriúnú níos fearr don mheasúnú insinte, foirmitheach agus cuimsitheach, amhail scéalta foghlama?